Wetgeving en Voorschriften

Bij het ontwerpen, leveren, gebruiken, onderhouden en keuren van hijs- en hefmiddelen is een uitgebreid stelsel van wet- en regelgeving van toepassing. Vereniging EKH ondersteunt bedrijven en keurmeesters bij het toepassen van deze wet- en regelgeving. Daarbij brengt EKH relevante verplichtingen en ontwikkelingen samen en maakt deze duidelijk voor de praktijk.

Deze pagina geeft inzicht in de belangrijkste verplichtingen en richtlijnen die gelden voor het veilig hijsen en heffen.

Naast wet- en regelgeving gebruikt EKH eigen werkvoorschriften. Deze werkvoorschriften zijn speciaal ontwikkeld voor keurmeesters van hijs- en hefgereedschappen en -machines. Meer informatie vindt u via de onderstaande button.

EKH-werkvoorschriften

1. Algemene wettelijke kaders

Onderstaande wet- en regelgeving is van toepassing op het gebruik, de inspectie, de certificering en de keuring van hijs- en hefmiddelen.

1.1 Arbowet

De Arbowet bepaalt de algemene verantwoordelijkheden van werkgevers en werknemers met betrekking tot veilig werken. Voor hijs- en hefmiddelen vormt dit de basis voor veilig gebruik, instructie, toezicht en onderhoud.

1.2 Arbobesluit

Het Arbobesluit is een nadere uitwerking van de Arbowet en bevat onder andere de bepalingen uit de EG-Arbeidsmiddelenrichtlijn. Hierin zijn verplichtingen vastgelegd voor veilige toepassing, periodieke keuring en beproeving van arbeidsmiddelen.

1.3 EG-Arbeidsmiddelenrichtlijn

Deze Europese richtlijn bevat de minimumeisen voor het veilig gebruik van arbeidsmiddelen. De volledige inhoud is opgenomen in het Arbobesluit en heeft daarmee directe werking voor werkgevers.

1.4 EG-Machinerichtlijn & EG-Machineverordening. 

De Machinerichtlijn 2006/42/EG bevat eisen voor nieuwe machines en hijs- en hefmiddelen die op de markt worden gebracht. De richtlijn stelt onder andere constructieve en veiligheidstechnische eisen waaraan fabrikanten moeten voldoen. In Nederland is zij verankerd in de Warenwet. Deze richtlijn wordt op 20 januari 2027 vervangen door de EG-Machineverordening (EU) 2023/1230.

EG-Machineverordening
Op 29 juni 2023 is de nieuwe Europese Machineverordening (EU) 2023/1230 gepubliceerd. Deze verordening vervangt de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG, en brengt belangrijke wijzigingen met zich mee op het gebied van veiligheid, digitalisering en productaansprakelijkheid.

De verordening is rechtstreeks van toepassing in alle EU-lidstaten zonder omzetting in nationale wetgeving. Dit zorgt voor meer uniformiteit en rechtszekerheid binnen de interne markt. De nieuwe verordening is afgestemd op actuele technologische ontwikkelingen, zoals kunstmatige intelligentie, cyberveiligheid en software-updates op afstand (over-the-air updates).

• Tot 20 januari 2027 mogen machines nog volgens de Machinerichtlijn op de markt worden gebracht.
• Vanaf 20 januari 2027 geldt uitsluitend de Machineverordening.

1.5 Mijn- en schepenwetgeving

De Arbowet geldt ook binnen de mijnbouw en aan boord van schepen. Aanvullende eisen worden gesteld via de Mijnwet en Schepenwet. Toezicht vindt plaats door de betreffende inspecties.

1.6 Certificering door EKH

EKH heeft een vrijwillig certificeringssysteem ontwikkeld voor bedrijven en personen die kranen en hijs- en hefmiddelen keuren. Dit systeem ondersteunt de uitvoering van keuringen door deskundige personen en instellingen. Vrijwillige EKH-certificering moet worden onderscheiden van de wettelijke verplichting om bepaalde keuringen door een aangewezen instelling te laten uitvoeren. Meer over de werkwijze en kwaliteitsborging leest u bij het EKH-keurmerk.

1.7 Keuring en beproeving door erkende instellingen

Voor hijs- en hefwerktuigen en hijsgereedschappen aan boord van schepen kunnen aanvullende eisen gelden voor inspectie, beproeving en certificering. Welke eisen van toepassing zijn, hangt onder meer af van het type schip, het gebruik van de middelen en de toepasselijke scheepvaartregelgeving.

Bij wettelijk voorgeschreven keuringen en certificering spelen erkende klassenbureaus een rol. Welke werkzaamheden door een deskundige of een EKH-gecertificeerd bedrijf mogen worden uitgevoerd, hangt af van de toepasselijke regeling. Daarbij gelden ook eisen aan de certificaten en keuringsgegevens die aan boord beschikbaar moeten zijn.

2. Aanvullende voorschriften en richtlijnen

Wetgeving beschrijft niet altijd in detail hoe veilig hijsen en heffen in de praktijk moet worden uitgevoerd. Aanvullende voorschriften, normen en praktijkinformatie geven hiervoor technische eisen en praktische handvatten.

Deze documenten hebben niet allemaal dezelfde status. Sommige voorschriften zijn wettelijk verplicht, terwijl andere documenten helpen om aan wettelijke eisen te voldoen. Welke voorschriften van toepassing zijn, hangt onder meer af van het hijs- of hefmiddel, het gebruik en de sector.

2.1 Arbo-informatiebladen (AI-bladen)

Arbo-informatiebladen van Sdu geven praktische uitleg over specifieke onderwerpen op het gebied van arbeidsomstandigheden. Voor hijs- en hefwerkzaamheden is onder meer AI-17 ‘Hijs- en hefmiddelen’ relevant.

Deze publicaties ondersteunen bedrijven bij het toepassen van wet- en regelgeving en behandelen onderwerpen zoals veilig gebruik, onderhoud, controle en inspectie. Het zijn voorlichtingsdocumenten en geen zelfstandige wettelijke voorschriften.

2.2 Sectorspecifieke voorschriften voor mijnbouw en offshore

Voor werkzaamheden binnen de mijnbouw, waaronder olie- en gaswinning op zee, gelden naast de algemene arboregels sectorspecifieke veiligheidsvoorschriften. Ook bedrijven die voor mijnbouwondernemingen werkzaamheden uitvoeren, moeten rekening houden met de voorschriften die op hun werkzaamheden van toepassing zijn.

Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) houdt toezicht op onder meer arbeidsomstandigheden en het onderhoud van installaties. Raadpleeg voor de toepasselijke eisen de actuele wet- en regelgeving en relevante publicaties van SodM.

2.3 Sectorspecifieke voorschriften voor de scheepvaart

Voor hijs- en hefmiddelen aan boord van schepen gelden specifieke eisen voor onder meer constructie, beproeving, inspectie en certificering. Afhankelijk van het schip en het gebruik zijn naast het Arbobesluit ook internationale voorschriften van toepassing, zoals ILO-verdrag 152 en SOLAS.

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) publiceert instructies voor erkende organisaties, waaronder klassenbureaus. Deze zijn beschikbaar via het Netherlands Regulatory Framework (NeRF). Welke eisen gelden, moet per schip en hijs- of hefmiddel worden vastgesteld.

2.4 Normen en praktijkrichtlijnen (NEN en NPR)

NEN publiceert Nederlandse normen en praktijkrichtlijnen en maakt Europese en internationale normen in Nederland beschikbaar. Deze documenten bevatten, afhankelijk van hun onderwerp, technische eisen en richtlijnen voor onder meer ontwerp, veiligheid, onderhoud en keuring van hijs- en hefmiddelen.

De afspraken worden ontwikkeld in normcommissies waarin deskundigen en belanghebbenden samenwerken. Europese normen worden in Nederland overgenomen als NEN-EN-normen. Internationale normen zijn onder meer herkenbaar aan aanduidingen als NEN-ISO en NEN-EN-ISO. Dit draagt bij aan afstemming van technische eisen tussen landen.

Normen zijn in beginsel vrijwillig toepasbaar. Het gebruik kan verplicht zijn wanneer wetgeving dwingend naar een norm verwijst of wanneer hierover contractuele afspraken zijn gemaakt. Controleer daarom welke norm en welke versie voor de betreffende toepassing gelden.

2.5 Voorschriften van klassebureaus

Klassebureaus zijn internationaal opererende organisaties die technische voorschriften opstellen en inspecties en keuringen uitvoeren. Naast werkzaamheden volgens hun eigen voorschriften kunnen erkende klassebureaus namens de overheid inspecties uitvoeren en certificaten afgeven, binnen de bevoegdheden die aan hen zijn toegekend.

Voor hijs- en hefmiddelen aan boord van schepen hangt de vereiste betrokkenheid van een erkend klassebureau af van het toepasselijke keurings- en certificeringsregime.

Deskundige personen van EKH-gecertificeerde bedrijven kunnen bepaalde inspecties en keuringen uitvoeren. Welke werkzaamheden en documenten daarbij zijn toegestaan, hangt af van de toepasselijke voorschriften en bevoegdheden. Waar certificering door een erkende organisatie is voorgeschreven, moet deze organisatie worden betrokken.

3. Relatie tussen wetgeving, voorschriften en EKH-werkvoorschriften

De wettelijke regels en aanvullende voorschriften vormen samen het fundament voor veilig werken. EKH vertaalt deze kaders naar praktische werkvoorschriften specifiek voor keurmeesters.

Waar de wettelijke regels vaak algemeen zijn geformuleerd, beschrijven de EKH-werkvoorschriften welke handelingen en controles in de praktijk moeten worden uitgevoerd. Zo worden normen en richtlijnen op een uniforme en toetsbare manier toegepast binnen de branche. Daarmee wordt gegarandeerd dat keuringen uniform, veilig en toetsbaar uitgevoerd worden.

De volledige werkvoorschriften zijn exclusief voor EKH-leden beschikbaar; meer informatie vindt u op een aparte pagina.

Lees verder op: EKH-werkvoorschriften

Vragen over Wetgeving en Voorschriften